Czy warto kupić samochód z napędem 4x4 i jaki system 4x4 wybrać?

Co ciekawe, wiele SUV-ów jest oferowanych bez napędu 4x4. Nie ma go nawet w opcjach. Dlaczego tak się dzieje? Przecież SUV to samochód "stylizowany" na terenówkę, zatem napęd na 4 koła powinien być jego naturalnym uzupełnieniem.

Kluczem jest tu właśnie słowo: „stylizowany”. Większość nabywców decyduje się na zakup SUV-a ze względu na „terenowy” wygląd auta, wyższą pozycję za kierownicą i nieco wyższy prześwit, który pozwala wjechać na szutrową drogę poza miastem. Po co zatem napęd na cztery koła, jeśli auto porusza się głównie po mieście i jego najbliższych okolicach?

Wbrew pozorom odpowiedź nie jest jednoznaczna, czego dowodem jest stosowanie napędu tego typu w wielu różnych rodzajach aut, od samochodów terenowych i pickupów, przez SUV-y, crossovery (CUV), uterenowione kombi, niektóre modele samochodów luksusowych (limuzyny) i sportowych, aż po samochody elektryczne.

Napęd na 4 koła ma kilka plusów:

• lepsze przyspieszenie;

• łatwiejsze uniknięcie poślizgu przy ruszaniu na śliskiej nawierzchni (mokrej po deszczu, pokrytej lodem);

• lepszą przyczepność i większą dzielność auta podczas jazdy po drogach z gorszą nawierzchnią (szutrową, piaskową, błotnistą).

• większą pewność i większe bezpieczeństwo, bez względu na rodzaj nawierzchni czy pogodę (deszcz, śnieg).

• większe bezpieczeństwo jazdy na terenach podgórskich i w górach.

Nie każdy kierowca potrzebuje jednak napędu na cztery koła, tym bardziej, że ma on też wiele minusów. Samochód jest bardziej skomplikowany ze względu na większą liczbę podzespołów mechanicznych, takich jak skrzynia rozdzielcza, wały napędowe, dodatkowe sprzęgła itd. Auto jest cięższe (zazwyczaj minimum kilkadziesiąt kg), a dodatkowe wyposażenie podnosi jego cenę. Aktywny napęd na 4 koła zwiększa zużycie paliwa (zgodnie z danymi producentów, średnio o ok. 1 - 1,5l/100km w przypadku SUV średniej klasy). Naprawy i wymiany niektórych podzespołów są drogie (skrzynia redukcyjna, sprzęgło wielopłytkowe).

Samochód z napędem 4x4 jest zazwyczaj wyższy, co zmniejsza bezpieczeństwo podczas jazdy po łukach dróg (zakrętach), ze względu na wyżej położony środek ciężkości (samochód może wpaść w poślizg, a w skrajnym przypadku przewrócić się). Umieszczenie wrażliwych elementów pod autem sprawia, że koniecznością jest stosowanie specjalnych osłon, aby np. chronić skrzynię rozdzielczą. Napęd na 4 koła wymaga też dodatkowych czynności serwisowych np. wymiany oleju przekładniowego w wałach napędowych i w skrzyni rozdzielczej, co zwiększa koszty eksploatacji pojazdu.

We współczesnych samochodach stosowane są różne rozwiązania techniczne, dzięki którym możliwe jest przekazywanie napędu na wszystkie koła (na obie osie samochodu, przednią i tylną).

4x4 w elektrykach

Napęd 4x4 stosowany w niektórych samochodach z napędem elektrycznym to rozwiązanie oryginalne a równocześnie, najmłodsze. Najczęściej wykorzystuje dwa zespoły napędowe (każdy składa się z silnika elektrycznego i skrzyni rozdzielczej), z których pierwszy napędza koła przedniej osi, a drugi koła tylnej osi. Można płynnie i błyskawicznie sterować momentem obrotowym na przedniej i tylnej osi auta, w zależności od potrzeb (prędkość, warunki na drodze) za pomocą elektroniki, bez ingerencji kierowcy. Układ nie potrzebuje elementów mechanicznych, takich jak wały napędowe czy skrzynia rozdzielcza. Nie ma też sprzęgła. Rozdział mocy na poszczególne osie może być sprzężony z działaniem systemów aktywnego bezpieczeństwa. Minusy: awaria oprogramowania albo jednego czujnika może spowodować unieruchomienie pojazdu.

Jest też inne rozwiązanie, na razie dostępne w nielicznych pojazdach (najczęściej koncepcyjnych). Polega ono na zastosowaniu czterech silników elektrycznych, z których każdy napędza swoje koło. Silnik elektryczny może być zamontowany w piaście koła. Taki układ zajmuje mało miejsca i ma wiele możliwości. Ale... Wymiana zblokowanego układu będzie droga, a awaria jednego silnika może unieruchomić cały pojazd.

Napęd stały z centralnym mechanizmem różnicowym

To rozwiązanie jest często stosowane w limuzynach (Audi Quattro, BMW xDrive) oraz samochodach terenowych (Land Rover Discovery, Toyota Land Cruiser). Koła przedniej i tylnej osi są napędzane przez cały czas, co zapewnia przewidywalne zachowanie auta na drodze, także w trakcie trudnych warunków pogodowych. Równocześnie trzeba liczyć się z większym zużyciem paliwa.

W samochodach terenowych, wyposażonych w napęd stały z centralnym mechanizmem różnicowym, stosuje się blokady mechanizmów różnicowych, które pozwalają wyjechać z wielu trudnych miejsc. Aktywacja blokady sprawia, że w przypadku braku przyczepności jednego koła jednej osi, moment obrotowy trafia do drugiego koła tej samej osi. Wystarczy, że jedno koło utrzyma przyczepność, a samochód będzie mógł wyjechać z trudnego terenu (np. błota). Kierowca może blokować mechanizm różnicowy osi przedniej lub tylnej, w zależności od potrzeb.

Napęd 4x4 dołączany automatycznie

To obecnie najpopularniejsze rozwiązanie, stosowane w samochodach typu SUV i CUV. Jest komfortowe i bezpieczne, gdyż działanie systemu nie wymaga jakiejkolwiek ingerencji ze strony kierowcy - wszystko odbywa się automatycznie.

Taki system ma jeszcze jedną zaletę - standardowo napędza tylko jedna oś (zazwyczaj przednią), a drugą dołącza tylko w razie potrzeby, dzięki czemu zużycie paliwa jest mniejsze.

Jednak ten rodzaj napędu nie nadaje się do jazdy w prawdziwym terenie. Stanowi za to wsparcie w trakcie jazdy po gorszych drogach i podczas codziennej eksploatacji auta (np. podczas jazdy po śliskich drogach). Zachowanie napędu jest zależne tylko i wyłącznie od działania elektroniki.

Napęd przekazywany jest standardowo na przednią oś auta. W razie potrzeby (wykrycia poślizgu, bądź różnicy prędkości obrotowej pomiędzy przednią a tylną osią auta) jest przekazywany także na tylną oś za pośrednictwem wału napędowego, z wykorzystaniem sprzęgła wielopłytkowego (wiskotycznego, lepkościowego, elektromechanicznego, hydraulicznego, elektrohydraulicznego albo elektromagnetyczngo). Rozdział mocy silnika na obie osie jest regulowany przez elektronikę. Na przednią oś auta może trafiać od 30 do 100 procent mocy napędowej silnika, na tylną od 0 do 70% mocy napędowej silnika.

Napęd 4x4 dołączany ręcznie, za pomocą dźwigni albo przycisku

Ten rodzaj napędu 4x4 jest bardzo często spotykany w pickupach, a także w autach terenowych i w niektórych SUV-ach. Standardowo napędza tylną oś auta za pomocą wału napędowego. Aktywacja napędu na obie osie następuje po wciśnięciu przycisku albo poruszeniu specjalną dźwignią umieszczoną obok dźwigni zmiany biegów. Silnik przekazuje moment obrotowy do skrzyni biegów, a następnie do skrzyni rozdzielczej. Wał napędowy przekazuje napęd na mechanizm tylnej osi. Kierowca aktywuje napęd 4x4. Drugi wał napędowy, łączący skrzynię rozdzielczą z mechanizmem przedniej osi, zaczyna przekazywać napęd także na przednią oś.

Taki napęd może być hałaśliwy i powodować wibracje, a kierowca musi samodzielnie go uruchamiać. Równocześnie zapewnia oszczędność paliwa podczas jazdy po trasie, albowiem standardowo silnik napędza tylko tylną oś.

Dodatkowym elementem, stosowanym w tego typu pojazdach, jest reduktor. Montuje się go w skrzyni rozdzielczej. Jego zadaniem jest zwiększenie momentu obrotowego, przekazywanego na koła 2, 3, albo 4 - krotnie, równocześnie zmniejszając prędkość samochodu. Reduktor działa tylko w terenie i tylko przy włączonym napędzie na 4 koła. Jego zastosowanie pozwala na jazdę w terenie.

Czy potrzebujesz napędu 4x4?

• Jeśli poruszasz się tylko i wyłącznie po mieście i po trasach, nie musisz kupować auta z napędem 4x4.

• Jeśli chcesz postawić na niskie zużycie paliwa - zrezygnuj z napędu 4x4.

• Jeśli chcesz korzystać z wysokiej mocy silnika i wysokiego poziomu bezpieczeństwa, a równocześnie nie obawiasz się wyższych kosztów utrzymania auta - wybierz stały napęd 4x4.

• Jeśli chcesz zwiększyć bezpieczeństwo podczas codziennej jazdy i podczas okresowych wyjazdów w góry albo na drogi gorszej jakości, a równocześnie chcesz oszczędzać paliwo - wybierz auto z dołączanym napędem 4x4.

• Jeśli chcesz jeździć w prawdziwym terenie - wybierz napęd 4x4 dołączany ręcznie, z reduktorem.

autor: Michał Lisiak