Typowe uszkodzenia automatycznych skrzyń biegów

Który producent samochodów robi dobre automaty, a który złe?

Większość producentów aut montuje w swoich samochodach automatyczne skrzynie biegów dostarczane przez firmy zewnętrzne. Na linie produkcyjne skrzynia trafia jako moduł montażowy, gotowa do pracy i zalana olejem. Trzeba jedynie ją zamontować i podłączyć czujniki.

Obecnie najwięksi producenci automatycznych skrzyń biegów to Aisin, Borg Warner, ZF Sachs, Shaanxi Fast Auto Drive, Shengrui Transmision, Weichai Power, Jatco, Magna Power Train i Eaton. Są też producenci samochodów, którzy samodzielnie produkują automatyczne skrzynie biegów dla swoich aut. To, między innymi, Geely, Mercedes Benz czy też Hyundai i Kia (Hyundai Transys).

Zatem w większości przypadków mówienie, że dany producent samochodów „robi” dobre skrzynie, a inny złe, nie ma sensu. Przeważnie winę za awaryjną skrzynię ponosi producent zewnętrzny.

Kilka zdań o rozwoju automatycznych skrzyń biegów w ostatnich latach

W starszych samochodach stosowano automatyczne skrzynie biegów, które miały cztery przełożenia (plus bieg wsteczny). Zmiana biegów nie następowała zbyt szybko. Przez to skrzynie były w miarę komfortowe, ale za to nie zachwycały dynamiką i przyczyniały się do zwiększenia zużycia paliwa.

Od 20 lat kładzie się nacisk na szybkość zmiany biegu, idealne dopasowanie biegu do aktualnego obciążenia silnika, potrzeb i oczekiwań kierowcy, zmniejszenia zużycia paliwa, zwiększenia komfortu (całkowitej eliminacji szarpania podczas zmiany biegu i podczas ruszania, co nie zawsze się udaje). Obecnie standardem stały się skrzynie sześciostopniowe. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się również skrzynie bezstopniowe CVT.

Aby współczesne skrzynie biegów działały zgodnie z założeniami, stosuje się coraz bardziej precyzyjne i coraz szybsze układy zmiany biegu. Wymaga to większej liczby czujników.

Aby zmniejszyć zużycie paliwa, trzeba również zmniejszyć opory i tarcie. W tym celu stosuje się specjalne materiały, jak również olej przekładniowy o odpowiednich właściwościach. Ponadto zmiana biegu realizowana jest przy niższych prędkościach obrotowych (jak przy ekojeździe). To również ma na celu zmniejszenie zużycia paliwa. Równocześnie, doskonale wiadomo, że długotrwała jazda na wysokim biegu przy niskich prędkościach obrotowych nie służy żadnej skrzyni, także automatycznej.

Automatyczna skrzynia biegów wymaga regularnego serwisowania

Serwisowanie automatycznej skrzyni biegów nie należy do tanich. Jedyna skuteczna metoda to dynamiczna wymiana oleju przekładniowego. Taka metoda pozwala na równoczesne usunięcie starego oleju i wypłukanie złogów z wnętrza skrzyni. Do płukania skrzyni stosuje się olej przekładniowy o takiej samej specyfikacji, jak ten do zalania skrzyni. Potrzeba minimum kilkanaście litrów. Przez to koszt dynamicznej wymiany oleju w automacie może wynieść od 700 do 1000 zł. A do tego trzeba jeszcze doliczyć koszt wymiany filtra automatycznej skrzyni biegów, który zatrzymuje opiłki ze startych mechanizmów. W większości aut taki filtr można kupić za kilkadziesiąt złotych. Czasami kosztuje ponad 100 złotych. Ale są też pojazdy, w których za filtr trzeba zapłacić nawet 1200 złotych.

Producent auta albo skrzyni określa, co ile kilometrów należy wymieniać w niej olej. Zazwyczaj trzeba to robić co 30, 40 – 45, albo co 60 tys. kilometrów.

Regularne serwisowanie ma kluczowy wpływ na sprawność skrzyni biegów i na unikanie awarii. Niestety, czasami sam producent auta wprowadzał kierowcę w błąd i naprowadzał go na minę. Zdarzały się bowiem auta, w których producent informował, że olej w automatycznej skrzyni biegów nie wymaga wymiany. Jest przeznaczony na cały okres eksploatacji auta.

I może producent miał rację, bo według niego cały okres eksploatacji auta powinien zamknąć się w 7 latach jazdy i 200 tys. kilometrów przebiegu. Rzeczywistość, zwłaszcza w naszym kraju, jest jednak inna. I olej wymienić trzeba.

Rodzaje automatycznych skrzyń biegów

Automatyczne skrzynie biegów można podzielić na następujące grupy:

• Automatyczna skrzynia biegów ze sprzęgłem hydrokinetycznym – oznaczenie AT. Sprzęgło hydrokinetyczne ma swoje ograniczenia, przez co przyspieszenie w takim aucie nie jest zbyt dynamiczne (pomimo stosowania dodatkowych elementów we wnętrzu sprzęgła hydrokinetycznego, jak np. kierownica, zwiększająca siłę oleju). To skrzynie komfortowe, idealne do aut wyższych klas. Za zmianę biegów odpowiada układ hydrauliczny i nacisk ze strony oleju przekładniowego. Dwa najważniejsze elementy składowe takiej skrzyni to zespół przełożeń i zespół sterowania.

• Automatyczna dwusprzęgłowa skrzynia biegów DSG. Słynie z bardzo szybkiej zmiany biegów, ale ma wady. Przede wszystkim szarpie, przez co nie jest ceniona przez osoby lubiące poruszać się limuzynami. Taka skrzynia składa się z dwóch modułów z osobnym sprzęgłem dla każdego. Jeden moduł odpowiada za działanie biegów parzystych, a drugi za działanie biegów nieparzystych. Zmiana biegów następuje na drodze przenoszenia momentu obrotowego z pierwszego sprzęgła na drugie i odwrotnie. Nim dojdzie do przełożenia, w drugiej skrzyni czeka gotowy następny bieg. Współpracują z dwumasowymi kołami zamachowymi.

• Automatyczna skrzynia bezstopniowa typu CVT to podzespół z nieskończoną ilością biegów, realizowaną przez pas transmisyjny albo łańcuch, pracujący pomiędzy dwoma stożkowymi kołami o zmiennych średnicach.

Te przekładnie również uchodzą za bardzo komfortowe i ciche w pracy. Są stosowane przede wszystkim w samochodach z napędem hybrydowym. Zapewniają niskie zużycie paliwa, pozwala na utrzymywanie stałej prędkości obrotowej silnika.

Skrzynie zautomatyzowane to nie skrzynie automatyczne

W samochodach stosuje się także skrzynie zautomatyzowane. Sprawa jest przedmiotem sporów. Są specjaliści, którzy zaliczają je do skrzyń automatycznych. Są specjaliści, którzy zaliczają je do skrzyń manualnych.

Zdaniem autora tekstu, skrzynie zautomatyzowane to skrzynie manualne. Różnica pomiędzy klasyczną skrzynią manualną a skrzynią zautomatyzowaną polega na tym, że producent zastosował mechatroniczny układ zmiany biegu. Kierowca nie musi naciskać sprzęgła, bo go nie ma. Ale nadal wybiera bieg, jak w klasycznej skrzyni manualnej. Jednak najczęściej robi to za pomocą łopatki, zamontowanych przy kierownicy. Łopatki te pozwalają na zmianę biegu na wyższy lub niższy o jeden.

Typowe awarie automatycznych skrzyń biegów

Kiedy pojawi się awaria automatycznej skrzyni biegów – nie warto męczyć auta do ostatniej chwili. Chyba, że do warsztatu jest blisko. Najlepiej transportować pojazd za pomocą lawety. To najbezpieczniejsze rozwiązanie, aby nie powiększać uszkodzeń skrzyni. Nie zawsze trzeba płacić – wiele ubezpieczeń OC ma już w standardzie darmowe holowanie do 100 albo 200 kilometrów, w przypadku awarii.

Warto też pamiętać, że wielu producentów aut z automatami nie pozwala na ich holowanie. Laweta to najbezpieczniejsza opcja. Jak rozpoznać typowe awarie automatycznych skrzyń biegów?

• Silne szarpanie w skrzyniach DSG przy ruszaniu i przy redukcji biegów – awaria modułu przełożeń biegów.

• Problemy ze zmianą biegu i stała praca na wysokich obrotach – uszkodzenie sprzęgła w skrzyniach DSG.

• Drgania i odgłosy stuków – uszkodzenia dwumasowego koła zamachowego w skrzyniach DSG.

• Uszkodzenia sprzęgła hydrokinetycznego w klasycznych automatach – utrata mocy, szarpanie, falowanie obrotów, problemy z ruszaniem, utrudniona jazda pod górę, zmiana biegów na niewłaściwe.

• Wycieki oleju przekładniowego.

• Głośna praca skrzyni biegów – od szumu po wycie.

• Problemy ze zmianą biegów.

• Brak jednego z biegów np. wstecznego.

• Wstrząsy podczas zmiany biegów, przeciąganie zmiany biegów.

• Zapalona kontrolka check engine.

• Zapalona kontrolka przegrzanego oleju przekładniowego w automatycznej skrzyni biegów.

Niestety, koszty naprawy automatycznych skrzyń biegów są wysokie. Wymiana łańcucha albo pasa transmisyjnego może kosztować nawet 10 tys. złotych.

Warto pamiętać, że nie ma żadnych cudownych środków chemicznych, które mogą naprawić albo uszczelnić skrzynię (zazwyczaj powodują puchnięcie uszczelek). Mając auto z automatyczną skrzynią biegów trzeba po prostu dbać o serwis i... przeczytać instrukcję obsługi, aby we właściwy sposób zmieniać biegi.

Michał Lisiak