Najważniejsze systemy wspomagania kierowcy

Wysokie ceny samochodów nie biorą się znikąd. To między innymi zasługa bardzo bogatego wyposażenia. Wiele systemów jest obowiązkowych i jeśli pojazd ich nie ma, nie otrzyma homologacji i nie będzie mógł być sprzedawany na terenie Unii Europejskiej.

Niektóre elementy rozbudowanych systemów mogą się zepsuć, a uszkodzenie jednego czujnika może spowodować wyłączenie szeregu systemów, np. awaria czujnika prędkości obrotowej koła ABS unieruchamia systemy: ABS, ASR, ESP, system pośredniej kontroli ciśnienia powietrza w kołach TPMS (bez czujników w wentylach), system ułatwiający zjazd ze wzniesienia, system ułatwiający ruszanie pod górę...

Do tego dochodzą koszty serwisu, przede wszystkim systemów ADAS. Naprawa zawieszenia wiąże się z koniecznością kalibracji ADAS, wymiana przedniej szyby - adaptacji kamer systemu ADAS oraz czujnika deszczu. Wymiana lusterka bocznego wymaga kalibracji systemu monitorowania martwego pola i ewentualnie innych... Wszystko ma swoją, dodatkową i niemałą cenę.

Mnogość systemów, wyręczających kierowcę w wielu sytuacjach, rozleniwia go i sprawia, że jego uwaga nie jest na takim poziomie, na jakim powinna być. Asystent oświetlenia dba o uruchomienie odpowiednich świateł. Czujnik deszczu uruchamia wycieraczki i reguluje intensywność ich pracy. Tempomat utrzymuje zadaną prędkość. System kontroluje znaki i informuje o ograniczeniach prędkości. W razie czego zadziała system przeciwzderzeniowy...

Systemy wsparcia kierowcy - przegląd najważniejszych systemów

• ABS - system zapobiegający blokowaniu kół podczas hamowania. Kiedy hamujemy na śliskiej, mokrej powierzchni chroni nas przed wpadnięciem w poślizg.

• ASR/ASC/TCS/TRC (oznaczenia zależne od producenta auta) - system zapobiegający poślizgowi kół napędzanych. Kiedy ruszamy na śliskiej powierzchni, koła nie będą się ślizgać (buksować). Czasami sprawia problemy i... zimą trzeba go wyłączyć, żeby wyjechać z oblodzonego miejsca.

• ESP DSC/VSA/PSM/VSA (oznaczenia zależne od producenta auta) - system chroniący przed poślizgiem podsterownym i nadsterownym. Większość kierowców nie poradziłaby sobie z bezpiecznym wyprowadzeniem auta z poślizgu. Tutaj wszystko działa automatycznie i w ułamkach sekund. Jeśli na wyposażeniu auta jest system ESP, to on pełni funkcję nadrzędną nad pozostałymi dwoma.

Na bazie czujników ABS działają także inne systemy:

• System kontroli zjazdu ze wzniesienia. W razie potrzeby przyhamowuje samochód, aby ten nie rozpędził się do zbyt dużej prędkości.

• System ułatwiający ruszanie pod górę. Utrzymuje auto w miejscu (wykorzystując układ hamulcowy), zanim kierowca wrzuci pierwszy bieg i ruszy.

• Asystent hamowania na zakrętach.

• Asystent hamowania podczas manewrowania.

Powyższe systemy są bardzo przydatne i zdecydowanie zwiększają bezpieczeństwo jazdy.

Pozostałe systemy wsparcia kierowcy

• Automatyczne światła doświetlające zakręty zwiększają świadomość sytuacyjną kierowcy. Mogą wykorzystywać dodatkowe moduły świetlne LED, aktywowane w chwili skrętu, albo mogą poruszać głównymi reflektorami (np. bi - ksenon),poruszając je za pomocą silników krokowych, adekwatnie do obrotu kierownicy. W starszych autach zapalało się dodatkowe światło w dolnej części zderzaka.

• Adaptacyjne reflektory LED. Składają się z matryc (modułów LED), które są automatycznie uruchamiane w zależności od potrzeb. Szereg czujników monitoruje drogę przed autem i w razie potrzeby aktywuje albo dezaktywuje określone moduły świetlne.

• Zawieszenie adaptacyjne. Pozwala na obniżenie zawieszenia podczas jazdy na trasie, aby uzyskać lepszą przyczepność do drogi, a także na podwyższenie go podczas jazdy poza miastem, po nierównościach, aby uchronić pojazd przed uszkodzeniami. W niektórych autach możliwe jest obniżenie tyłu, aby uzyskać niższy próg załadunku. W autach z adaptacyjnym zawieszeniem pneumatycznym można dostosowywać siłę tłumienia amortyzatorów do własnych potrzeb. Na przykład aby auto było bardziej twarde (sportowe) lub bardzo komfortowe (lepiej amortyzuje nierówności drogi).

• Adaptacyjny układ kierowniczy dostosowuje siłę wspomagania do sytuacji i prędkości jazdy. Na przykład podczas parkowania, siła wspomagania musi być większa, niż w przypadku jazdy z dużą prędkością. Układ zmienia przełożenie wspomagania, w zależności od prędkości jazdy.

• Adaptacyjny tempomat - utrzymuje stałą prędkość, zadaną przez kierowcę. W razie potrzeby (zmniejszenia prędkości przez poprzedzające auto) samodzielnie zwalnia, a potem przyspiesza, do zadanej prędkości. W razie wykrycia zagrożenia system ostrzega kierowcę, a w ostateczności hamuje samodzielnie.

• System przeciwzderzeniowy monitoruje sytuację na pasie przed autem. W razie zagrożenia ostrzega kierowcę i przygotowuje się do nagłego hamowania (zwiększa się ciśnienie płynu w układzie hamulcowym). System może samodzielnie zatrzymać pojazd, jeśli kierowca nie zareaguje albo nie zareaguje odpowiednio szybko. W niektórych autach są montowane tzw. miejskie systemy przeciwzderzeniowe, które wykrywają zagrożenia i hamują samodzielnie, przy prędkościach do 30 km/h.

• System reagowania w razie kolizji z tyłu. System ten monitoruje pas za autem. Jeśli istnieje zagrożenie, że inny pojazd najedzie na samochód, to aktywowane jest ostrzeżenie dla kierowcy. Jeśli ten nie zareaguje, aktywowane są poduszki powietrzne i pirotechniczne napinacze pasów. W autach EV/hybrydach odcinany jest dopływ prądu z baterii do silnika.

• Asystent jazdy nocnej wykrywa słabo widocznych ludzi, zwierzęta oraz obiekty, mogące być zagrożeniem (np. leżące na drodze gałęzie). System wykorzystuje kamery na podczerwień i urządzenia emitujące podczerwień.

• Asystent martwego pola w lusterkach wykorzystuje kamery w lusterkach, monitorujące przestrzeń, której nie widzi kierowca. Jeśli kierowca rozpocznie wyprzedzanie, a na pasie obok znajduje się inne auto albo motocykl, kierowca zostanie ostrzeżony.

• Asystent ograniczeń prędkości, znany też jako system obserwacji znaków drogowych. Czerpie informacje z kamery i z danych nawigacji GPS. Ostrzega kierowcę o przekroczeniu prędkości, wyświetlając ostrzeżenie graficzne (na desce rozdzielczej i na wyświetlaczu HUD) a także dźwiękowe.

• Asystent parkowania. Początkowo wykorzystywał tylne czujniki parkowania. Obecnie może dysponować tylną kamerą cofania, kamerą 360 st. w dachu, kamerami bocznymi i skanerami laserowymi, wyświetlającymi obraz na ekranie monitora albo na desce rozdzielczej. W przypadku wyjeżdżania tyłem z miejsca parkingowego, może posiadać wysuwaną kamerę do obserwacji ruchu poprzecznego. W najbardziej zaawansowanej wersji informuje kierowcę o tym, czy się zmieści na danym miejscu i sam na tym miejscu parkuje, manewrując autem.

• Asystent skrzyżowania, asystent skrętu w lewo itp. - dodatkowe systemy obserwacji, które ostrzegają kierowcę o ruchu innych aut.

• Asystent utrzymania pasa ruchu. Kamery obserwują pas ruchu. Jeśli kierowca zjedzie z niego, nie włączając wcześniej kierunkowskazu, usłyszy ostrzeżenie dźwiękowe. W najbardziej zaawansowanej wersji, system może skorygować tor jazdy.

• Asystent wysiadania obserwuje sytuację za autem. W razie wykrycia obiektu (auta, roweru) wydaje sygnał ostrzegawczy: dźwiękowy i świetlny.

• System automatycznego powiadamiania o wypadku. Kiedy auto uczestniczy w wypadku i dojdzie do wystrzelenia poduszek powietrznych, do służb ratunkowych wysyłany jest komunikat (SMS) z prośbą o pomoc i z położeniem auta, zgodnie z danymi GPS. Kierowca może też skorzystać z przycisku ratunkowego. System ten ma też inne funkcje, nie tylko ratunkowe. Na przykład korzystanie z infolinii producenta auta, która pomaga w wyszukaniu miejsca parkingowego, albo rezerwacji hotelu. Zazwyczaj pobierany jest abonament za korzystanie z tego udogodnienia.

• System rozpoznawania zmęczenia kierowcy. Analizuje on zachowanie kierowcy, dotyczące ruchów kierownicą i porównywania ich z kształtem drogi z map GPS. Częste korekty toru jazdy są odczytywane jako oznaka zmęczenia. System sugeruje przerwę.

To oczywiście nie wszystkie systemy. Stale pojawiają się nowe.

Systemy wsparcia kierowcy nie zastąpią zdrowego rozsądku

Systemy mogą korzystać ze wspólnych czujników - jak wspomniane czujniki prędkości obrotowej ABS, kamera zamontowana za przednią szybą (korzysta z niej np. tempomat, asystent świateł, system ostrzegający o niezamierzonej zmianie pasa ruchu), albo zintegrowany czujnik deszczu i zmierzchu (steruje pracą wycieraczek i przekazuje dane do sterowania oświetleniem zewnętrznym).

Poszczególne systemy mogą być konfigurowane na różne sposoby - zależnie od modelu auta i jego producenta. W pojazdach o większych gabarytach albo przeznaczonych do pracy mogą pojawić się dodatkowe systemy, np. wspomagające jazdę z przyczepą.

Elektronizacja pojazdów postępuje. Jednak nie można zapomnieć o najważniejszym. To nadal człowiek jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo. Jeśli jest nieostrożny, agresywny i nie stosuje się do zasad bezpieczeństwa - nawet najlepsze systemy nie uchronią go przed nieszczęściem.

Druga sprawa to stan techniczny pojazdu. Nawet najlepsze systemy aktywnego bezpieczeństwa nie zadziałają we właściwy sposób, jeśli pojazd będzie miał opony z zużytym bieżnikiem, zużyte elementy układu hamulcowego (tarcze, klocki, płyn hamulcowy) i uszkodzone zawieszenie. Na nic najlepsze układy wspomagania kierownicy, ze zmiennymi przełożeniami, jeśli w aucie są uszkodzone końcówki drążków kierowniczych.

Michał Lisiak