Problemy z rozrusznikiem – czemu nie kręci?

Pierwszy elektryczny rozrusznik samochodowy został opatentowany w 1915 roku, a jego twórcą był Karol Ketterling. Dopiero w latach 20–tych rozruszniki zaczęto stosować masowo w samochodach amerykańskich. W autach, w których nie było rozrusznika elektrycznego, do uruchamiania auta niezbędna była korba, którą kierowca musiał kręcić aż do uruchomienia silnika.

Elektryczny rozrusznik samochodowy wyeliminował konieczność uruchamiania auta za pomocą korby. Dlaczego w ogóle stosowano korby, a obecnie stosuje się rozruszniki silnika? Silnik benzynowy i silnik wysokoprężny potrzebują rozruchu. Trzeba wykonać co najmniej kilka cykli pracy (kilka pełnych obrotów wału korbowego), aby mógł nastąpić pełny rozruch silnika.

Co ciekawe, do uruchamiania ogromnych silników statków stosuje się urządzenia hydrauliczne albo pneumatyczne.

Rozrusznik samochodowy – jak jest zbudowany?

Rozrusznik samochodowy to silnik elektryczny prądu stałego o bardzo dużym początkowym momencie obrotowym. Zasilany jest z akumulatora samochodowego, wobec czego jest odpowiedzialny za największe zużycie prądu z akumulatora. W samochodach z jednostkami diesla stosuje się większe rozruszniki i większe akumulatory, niż w benzyniakach, aby móc pokonać większe opory podczas uruchamiania jednostki napędowej.

Rozrusznik jest zbudowany z następujących elementów:

• Silnika elektrycznego prądu stałego DC;

• Włącznika elektromagnetycznego;

• Głowicy z łożyskiem i mechanizmem sprzęgającym;

• Obudowy.

Mechanizm sprzęgający rozrusznika jest najczęściej zbudowany ze sprzęgła jednokierunkowego, zębnika, dźwigni i sprężyny. Jego zadaniem jest połączenie rozrusznika z kołem zamachowym silnika (poprzez połączenie mechanizmów zębatych) i rozłączenie po uruchomieniu silnika.

Po przekręceniu kluczyka w stacyjce, albo po naciśnięciu przycisku START, uruchamia się włącznik elektromagnetyczny. Do rozrusznika zaczyna płynąć prąd z akumulatora. Prąd powoduje przyciągnięcie zwory, co w efekcie uruchamia dźwignię. Dźwignia popycha mechanizm sprzęgający i zębatka rozrusznika łączy się z zębatką na obrzeżach koła zamachowego. Silnik elektryczny zaczyna się obracać i kręcić kołem zamachowym, a co za tym idzie, wałem korbowym silnika.

Prąd z akumulatora zasila także pompę paliwa w baku, sterownik silnika, czujniki oraz elementy charakterystyczne dla poszczególnych silników (układ zapłonowy w benzyniaku i świece żarowe w dieslu).

Rozrusznik potrzebuje naładowanego akumulatora

Wiele problemów spowodowanych z niewłaściwą pracą rozrusznika ma swoje źródło w akumulatorze. Niedoładowany akumulator nie jest w stanie zapewnić odpowiedniej ilości prądu dla rozrusznika. Akumulator jest niedoładowany, gdy auto długo stoi bezczynnie, ciągle jeździ na krótkich trasach, albo gdy akumulator jest rozładowywany przez duży pobór prądu po wyłączeniu silnika. Akumulator rozładowuje się także w bardzo niskich i bardzo wysokich temperaturach (gdy auto jest wystawione na bezpośrednie działanie silnych promieni letniego słońca). W takich sytuacjach należy akumulator doładowywać z prostownika.

Skorodowane oczka przewodów masowych (łączące biegun ujemny akumulatora z karoserią auta) oraz skorodowane bieguny i klemy akumulatora także powodują problemy z właściwą pracą rozrusznika samochodowego. Dlaczego? Utrudniają przepływ prądu.

Silnik nie chce się uruchomić? Nie kręć rozrusznikiem bez przerwy!

Rozrusznik może pracować bez przerwy maksymalnie przez 15 sekund. Po tym czasie musi „odpocząć” 2 minuty, aby mógł się schłodzić. Jeśli kierowca próbuje uruchomić silnik przez cały czas, nie dając rozrusznikowi odpocząć, dochodzi do przegrzania rozrusznika i jego bezpowrotnego uszkodzenia. Poza tym w takiej sytuacji rozładowuje się także akumulator.

Jeśli auto nie chce się uruchomić, trzeba odczekać 2 minuty i spróbować jeszcze raz. Jeśli samochód nie odpali przy trzeciej próbie – nie uda się go uruchomić. Wówczas należy sprawdzić, co jest powodem. A tych może być wiele. Od rozładowanego akumulatora, poprzez awarię układu zapłonowego (w benzyniakach), układu wtryskowego, czujników, przekaźnika (np. pompy paliwa), samej pompy paliwa w baku, aż po brak paliwa w baku i… awarię rozrusznika.

Objawy awarii rozrusznika

Jakie są typowe objawy awarii rozrusznika, przez które silnik „nie kręci”?

• Nie ma żadnej reakcji rozrusznika po przekręceniu kluczyka.

• Słychać dźwięk elektromagnesu po przekręceniu kluczyka, ale silnik elektryczny nie obraca się w ogóle.

• Rozrusznik kręci kołem zamachowym, ale zbyt wolno, przez co nie jest w stanie uruchomić silnika. Samochodem zazwyczaj trzęsie.

• Rozrusznik kręci się, ale nie jest w stanie wykonać nawet jednego obrotu kołem zamachowym.

• Rozrusznik szarpie, co jest odczuwalne w kabinie auta.

• Rozrusznik nie wyłącza się po uruchomieniu silnika, co prowadzi do jego spalenia. Po wyłączeniu silnika nie uda się go uruchomić kolejny raz.

Co może zrobić kierowca, w przypadku stwierdzenia awarii rozrusznika?

Przede wszystkim sprawdzić, czy akumulator jest naładowany. Jeśli nie – trzeba go doładować za pomocą prostownika. W autach premium odłączenie akumulatora od zasilania auta spowoduje szereg problemów, nie zawsze możliwe jest samodzielne doładowanie akumulatora. Należy to sprawdzić wcześniej w instrukcji pojazdu.

Kolejny krok to sprawdzenie stanu oczek przewodów masowych. Jeśli są skorodowane, można im pomóc, stosując preparat do czyszczenia styków elektrycznych. Należy jeszcze sprawdzić stan biegunów i klem akumulatora. Reszta już niestety należy do warsztatu samochodowego. Z racji tego, że auta nie uda się uruchomić, trzeba je transportować do warsztatu na lawecie.

Powody awarii rozrusznika samochodowego

Co się psuje w rozruszniku samochodowym? Co powoduje jego awarie?

• Przegrzanie – przegrzany rozrusznik obraca kołem zamachowym zbyt wolno.

• Uszkodzenia mechaniczne, zazwyczaj na skutek zużycia, takie jak np. uszkodzenie mechanizmu sprzęgającego – w tym przypadku rozrusznik bardzo hałasuje. Uszkodzenia mechaniczne mogą być też spowodowane przez narwanego kierowcę, który naciska pedał gazu przy uruchamianiu silnika. To może powodować wykruszenie zębatki mechanizmu sprzęgającego (popularnie zwanego bendiksem).

• Zablokowanie rozrusznika – uszkodzenie przekładni, tulei ślizgowych, do czego dochodzi najczęściej na skutek zużycia eksploatacyjnego.

• Uszkodzenia elementów elektrycznych: wypalenie zwor, uszkodzenie przewodów doprowadzających prąd do rozrusznika.

• Zepsuty elektromagnes, który uniemożliwia połączenie mechanizmu sprzęgającego z kołem zamachowym silnika. W tym przypadku najczęściej można usłyszeć metaliczny dźwięk po każdej próbie uruchomienia silnika.

• Korozja rozrusznika. Może być ona efektem uszkodzenia osłon, zalania pojazdu, albo jego eksploatacji w trudnym terenie albo parkowania na wilgotnym terenie.

Jaka jest trwałość rozrusznika?

Przy odpowiednich warunkach eksploatacji auta i zastosowaniu przez producenta samochodu części wysokiej jakości na pierwszy montaż, rozrusznik może bez problemu pracować nawet 300 – 350 tys. kilometrów przebiegu.

Co przyspiesza jego zużycie? Częsta jazda na krótkich trasach, powodująca wielokrotne uruchamianie silnika (rozrusznik się szybciej zużywa), rozładowany akumulator, problemy techniczne z silnikiem, problemy techniczne z układem wtryskowym, problemy techniczne z układem zapłonowym, naciskanie pedału gazu podczas uruchamiania silnika.

Wymiana rozrusznika

Standardowo w przypadku awarii rozrusznika montuje się nowy podzespół. Są też firmy, które zajmują się regeneracją rozruszników. Wymiana rozrusznika w warsztacie kosztuje od 150 do 400 zł, w zależności od jednostki napędowej. Im trudniejszy dostęp do rozrusznika, tym droższa wymiana.

Ile kosztuje nowy, kompletny rozrusznik?

Przeciętnie od 140 do 600 zł, choć zdarzają się auta, do których rozrusznik kosztuje ponad 1000 zł. Przed podjęciem decyzji o regeneracji rozrusznika, warto sprawdzić, ile kosztuje nowy. Do popularnych aut można kupić rozrusznik OE (oryginalny, markowy, jak na pierwszy montaż) za 150 – 300 zł.

Michał Lisiak