Przewody hamulcowe – wszystko, co warto o nich wiedzieć

Jaka jest rola przewodów hamulcowych w samochodzie osobowym?

Centralnym punktem w układzie hamulcowym samochodu osobowego jest pompa hamulcowa wspomagana przez dodatkowe urządzenie, zwiększające siłę jej działania. Dzięki temu we współczesnych autach wystarczy delikatnie nacisnąć pedał hamulca, aby osiągnąć maksymalną siłę hamowania.

Pompa hamulcowa tłoczy płyn hamulcowy do elementów wykonawczych układu hamulcowego, zamontowanych przy każdym kole samochodu. W większości aut będą to zaciski hamulcowe z klockami oraz tarcze hamulcowe. W niektórych będą to bębny hamulcowe.

Pompa hamulcowa nadaje płynowi hamulcowego duże ciśnienie. Skład płynu powoduje, że jest on nieściśliwy. Nacisk z jego strony na tłoczek hamulcowy, powoduje jego wysunięcie. Dzięki temu klocki hamulcowe zaczynają dociskać do tarczy hamulcowej. Auto może się zatrzymać, albo zmniejszyć prędkość w zależności od siły nacisku na pedał hamulca.

Płyn hamulcowy z pompy do elementów wykonawczych jest tłoczony właśnie przez przewody hamulcowe.

Przewody hamulcowe są także wykorzystywane przez układy bezpieczeństwa aktywnego, na przykład systemy ABS, ASR i ESP, chroniące przed poślizgiem.

W układzie hamulcowym zabudowana jest dodatkowa pompa hydrauliczna. Podlega ona sterownikowi najwyższego w hierarchii systemu bezpieczeństwa aktywnego (czyli po kolei ESP, ASR albo ABS). W razie wykrycia poślizgu, pompa zaczyna działać w ułamku sekund, mając za zadanie uruchomienie hamowania pulsacyjnego (w przypadku ABS), albo przyhamowanie określonego koła (w przypadku ASR i ESP).

Ale to nie wszystko. We współczesnych samochodach układ hamulcowy i przewody hamulcowe są wykorzystywane także przez szereg dodatkowych systemów, między innymi przez system przeciwzderzeniowy (mogący współdziałać z aktywnym tempomatem), system kontrolujący prędkość zjazdu z wzniesienia, system zapobiegający się staczaniu auta podczas ruszania pod górę itd.

Dwa rodzaje przewodów hamulcowych w układzie hamulcowym auta osobowego

Pod samochodem (pod płytą podłogową albo ramą podwozia) znajdują się sztywne przewody hamulcowe wykonane ze stali albo miedzi i często są osłonięte przed dodatkowy przewód gumowy. Przewody te prowadzą płyn hamulcowy na krańce podwozia albo ramy samochodu.

Dlaczego nie mogą prowadzić płynu hamulcowego bezpośrednio do elementów wykonawczych (zacisków z klockami hamulcowymi albo bębnów hamulcowych) układu hamulcowego? Dlatego, że koła w samochodzie osobowym nie są zamontowane sztywno.

Muszą się poruszać. Dzieje się tak za sprawą zawieszenia auta (ruch koła na osi góra - dół) oraz układu kierowniczego na przedniej osi (obrót wokół własnej osi).

Z tego względu od krańców nadwozia do elementów wykonawczych układu hamulcowego prowadzone są elastyczne przewody hamulcowe wyprodukowane z kilku warstw materiału: gumy, oplotu stalowego i tworzywa sztucznego.

Co niszczy przewody hamulcowe?

Pierwsze to ogromne ciśnienie płynu hamulcowego, jakiemu muszą sprostać. Za największe skoki ciśnienia płynu hamulcowego odpowiedzialne są aktywne systemy bezpieczeństwa. W przypadku ich zadziałania ciśnienie płynu hamulcowego może osiągać do 200 barów.

Płyn hamulcowy zawiera w swoim składzie środki antykorozyjne. Jeśli nie jest długo wymieniany, to metalowe przewody sztywne mogą zacząć korodować (korozja wewnętrzna). Teoria mówi o tym, że płyn hamulcowy powinno się wymieniać co 2 lata. A życie mówi co innego – rzadko kto się do tego stosuje.

Sztywne przewody hamulcowe są narażone na korozję zewnętrzną, albowiem nie zawsze są osłonięte przez dodatkowe osłony gumowe. Czasem osłony te ulegają uszkodzeniom i korozja jest widoczna gołym okiem. Powinna być zauważona przez diagnostę, podczas corocznej kontroli auta w SKP.

Sztywne przewody hamulcowe mogą także ulec zagięciu – mechanicznemu uszkodzeniu na skutek uderzenia większym kamieniem, albo uderzenia podwoziem o coś twardego.

Do uszkodzenia elastycznych przewodów hamulcowych dochodzi często podczas niefachowej wymiany klocków hamulcowych. Amator, wymieniający klocki samodzielnie popełnia błąd. Zawiesza zdemontowany zacisk na przewodzie hamulcowym elastycznym. Nie wolno tego robić. Zacisk należy zawiesić na specjalnym albo improwizowanym wieszaku (np. z drutu).

Elastyczne przewody hamulcowe mogą ulegać uszkodzeniom na skutek naturalnego procesu starzenia się gumy. Wówczas mogą tracić szczelność i prowadzić do wycieków płynu (mechanicy mówią, że przewód się poci). Ponadto nieszczelności w elastycznych przewodach hamulcowych wpływają negatywnie na płyn hamulcowy. Chłonie on wodę z powietrza. Przy zawartości powyżej 3 procent wody, płyn hamulcowy powinien być szybko wymieniony, bo może się zagotować w trakcie hamowania, zwłaszcza ostrego, albo działania układu bezpieczeństwa aktywnego.

Elastyczne przewody hamulcowe mogą również ulec przecięciu, na przykład bardzo ostrym kamieniem, wyrzuconym w powietrze przez koła auta. Przewody zamontowane przy kołach przednich (skrętnych) zużywają się znacznie szybciej, bo są narażone na większe przeciążenia.

W autach ze zużytym zawieszeniem (a zatem przede wszystkim starszych) powstają większe drgania. One też wpływają negatywnie na trwałość przewodów hamulcowych.

Jak rozpoznać uszkodzenia przewodów hamulcowych?

Zazwyczaj uszkodzenia przewodów są wykrywane przez diagnostę w trakcie corocznego przeglądu technicznego w SKP. Przewody powinny też zostać poddane przeglądowi przez mechanika, podczas wszystkich prac serwisowych przy układzie hamulcowym (wymiana klocków, tarcz, wymiana szczęk hamulcowych, wymiana płynu hamulcowego), a także przy każdej pracy przy podwoziu auta.

Czy kierowca może sam zauważyć awarię przewodów hamulcowych? Teoretycznie, tak.

• Pierwsza oznaka to obniżający się poziom płynu hamulcowego. Dzieje się tak na skutek wycieków.

• Stare, elastyczne przewody hamulcowe robią się spęczniałe.

• Na przewodach sztywnych widać naloty i silne ślad korozji.

• Nieszczelne elastyczne przewody hamulcowe robią się mokre.

• Wyciek płynu hamulcowego jest przyczyną obniżonej skuteczności hamowania, a w najgorszym przypadku wpadnięcia pedału hamulca w podłogę auta.

• Droga hamowania jest wyraźnie dłuższa.

• Nie działają aktywne systemy bezpieczeństwa.

W przypadku niektórych aut zaleca się wymianę elastycznych przewodów hamulcowych co pewien, określony, czas. Są wpisane jako część eksploatacyjna. Producent może zalecać wymianę co 30 albo 60 tys. km przebiegu. W przypadku sztywnych nie ma takich zaleceń. Wymienia się je po wykryciu uszkodzenia. Często mechanicy chcą stosować do naprawy przewody miedziane, zamiast stalowych. Dzieje się tak dlatego, że przewody miedziane łatwiej się formuje.

Wymiana przewodów hamulcowych to zajęcie dla fachowca. Musi on odpowiednio poprowadzić sztywne przewody (przy elastycznych nie ma tego problemu), a także odpowiednio je „zarobić” (tym słowem określa się robienie mocowań i połączeń pomiędzy przewodami).

Michał Lisiak