Czy emisja spalin zależy od normy euro, czy od stanu technicznego auta?
Stacje Kontroli Pojazdów mają obowiązek wykorzystywania analizatorów spalin w trakcie badania aut z silnikami diesla, aby wykryć, czy znajduje się w nich filtr DPF. Diagności w SKP mogą również sprawdzić inne auta w trakcie badania. Tak samo Policja ma prawo wykorzystywać przenośne analizatory spalin. Dokładne badania mogą uderzyć w wielu kierowców, nie tylko posiadaczy starszych samochodów. Od czego zatem zależy emisja spalin?
Czym jest emisja spalin?
To specjalne, ustandaryzowane normy, które określają ilość składników chemicznych, jakie mogą znajdować się w spalinach danego auta. Normy emisji spalin zostały wprowadzone w Unii Europejskiej. Z czasem zaczęto je również stosować w USA, Kanadzie i niektórych innych krajach. Co kilka lat wprowadzano kolejne, coraz bardziej rygorystyczne normy. Musiał je spełniać każdy nowy samochód, który był wprowadzany do sprzedaży w UE, USA i Kanadzie. Są różne normy emisji spalin dla aut z silnikami benzynowymi i silnikami diesla.
Ciągłe zaostrzanie emisji spalin wymusiło na producentach samochodów stosowanie rozbudowanych układów oczyszczania spalin. To z kolei spowodowało zwiększenie masy aut, ich cen, a także stopnia skomplikowania technicznego, co wpłynęło również na koszty serwisowania. Stopniowo wprowadzane elementy układów oczyszczania spalin to:
• Katalizatory spalin, produkowane z wykorzystaniem metali szlachetnych;
• Zawory recyrkulacji spalin EGR;
• Filtry cząstek stałych DPF i FAP (obecnie stosowane także w autach z silnikami benzynowymi);
• Układy selektywnej redukcji katalitycznej SCR (stosowane w silnikach diesla od Euro 6).
Dodatkowo stosowano także rozwiązania, mające pośrednio zmniejszyć ilość spalin, takie jak:
• Układy bezpośredniego wtrysku paliwa;
• Systemy zachęcające do tzw. ekojazdy;
• Systemy pozwalające na wyłączenie z pracy niektórych cylindrów;
• I stopniowo postępująca elektryfikacja pojazdów.
Coraz wyższe normy emisji spalin sprawiają, że w najbliższej przyszłości żadne auto spalinowe nie będzie w stanie spełnić norm emisji spalin. Będą one możliwe do spełnienia tylko przez auta elektryczne BEV. Dlatego USA od 2025 roku zaczęły prowadzić pracę nad zakończeniem stosowania coraz bardziej rygorystycznych norm emisji spalin. Ma to na celu odwrót od masowej elektryfikacji, powrót do tanich paliw i spalinowej motoryzacji. Jest też co najmniej kilkadziesiąt krajów na świecie, które w ogóle nie stosują się do unijnych norm emisji spalin.
Przykładowe normy emisji spalin
W przypadku normy emisji spalin Euro 3, wprowadzonej w latach 2000/2001 dopuszczalne wartości wyglądały następująco dla aut benzynowych:
• CO tlenek węgla: 2,3 g/km
• HC węglowodory: 0,2 g/km
• NOX tlenki azotu: 0,15 g/km
…i dla diesli:
• CO tlenek węgla: 0,64 g/km
• HC+NOx węglowodory + tlenki azotu: 0,56 g/km
• NOx tlenki azotu: 0,5 g/km
• PM pyły: 0,05 g/km
Jak wygląda to w stosunku do normy emisji spalin Euro 6, wprowadzonej w latach 2015/2016?
W przypadku silników benzynowych dopuszczalna emisja poszczególnych składników spalin wygląda następująco:
• CO tlenek węgla: 1,0 g/km
• HC węglowodory: 0,1 g/km
• NOx tlenki azotu: 0,06 g/km
• PM masa cząstek stałych : 0,0045 g/km
• Liczba cząstek stałych (PN): \(6\times 10^{11}\)/km
…i w przypadku silników diesla:
• CO tlenki węgla: 0,5 g/km
• NOx tlenki azotu: 0,08 g/km
• Węglowodory + NOx: 0,17 g/km
• PM masa cząstek stałych: 0,005 g/km
• Liczba cząstek stałych (PN): \(6,0\times 10^{11}\) /km
Kiedy wprowadzano kolejne normy emisji spalin?
Euro 1: 1992/1993
Euro 2: 1996/1997
Euro 3: 2000/2001
Euro 4: 2005/2006
Euro 5: 2009/2011
Euro 6: 2014/2015
Euro 6d/6e: Etapy przejściowe do Euro 7 (od 2020/2023)
Euro 7: zostanie wprowadzone w listopadzie 2026
Od czego zależy emisja spalin: od normy euro czy od stanu technicznego auta?
Emisja spalin w samochodzie zależna jest od obydwu tych rzeczy. Norma określa maksymalną ilość określonych składników spalin, jaką auto powinno emitować, kiedy jest sprawne. Jednak na przestrzeni lat samochód się zużywa. Do naturalnego zużycia podzespołów dochodzi jeszcze kwestia sposobu eksploatacji auta i jego serwisowania. Jeśli auto jest mocno zużyte albo eksploatowane w niewłaściwy sposób, a do tego jeszcze było źle serwisowane, uszkodzenia mogą się pogłębić. I wówczas, na skutek stanu technicznego auta, emisja spalin może skokowo wzrosnąć.
Co wpływa na zwiększoną emisję spalin przez samochód?
• Celowe wycięcie filtra cząstek stałych DPF lub FAP. Zużyty filtr DPF / FAP nie zwiększa emisji spalin, bo w jego przypadku zużycie to po prostu zapchanie. W tym przypadku niezbędne jest zastosowanie emulatora elektronicznego, który oszukuje sterownik silnika, udając działanie czujnika ciśnienia różnicowego.
• Celowe wycięcie katalizatora i zastąpienie go strumienicą.
• Zużycie eksploatacyjne katalizatora.
• Awaria albo celowe odłączenie układu SCR. W tym przypadku niezbędne jest zastosowanie emulatora elektronicznego, który oszukuje sterownik silnika, udając działanie sprawnego układu SCR.
• Zużycie eksploatacyjne silnika samochodu (np. pierścieni tłokowych), które powoduje spalanie oleju silnikowego. Dzieje się tak w zużytych silnikach z bardzo dużymi przebiegami.
• Awarie układu wtryskowego w silnikach z wtryskiem bezpośrednim, powodujące przelewanie paliwa i w efekcie, jazdę na bardzo bogatej mieszance paliwa. Przede wszystkim w dieslach z listwą wtryskową Common Rail.
• Awarie czujników odpowiedzialnych za dobór mieszanki paliwowo-powietrznej, powodujące zaburzenie w procesie doboru mieszanki i jazdę na bogatej mieszance (np. awarie sondy lambda).
• Problemy z drożnością układu dolotowego, np. przez zapchany filtr powietrza, powodujące jazdę na zbyt bogatej mieszance.
• Problemy z turbosprężarką, powodujące zmniejszoną ilość powietrza, docierającą do silnika i jazdę na zbyt bogatej mieszance.
• Problemy z układem zapłonowym w silnikach benzynowych.
• Problemy z układem wspomagania rozruchu w silnikach diesla (problem dotyczy świec żarowych lub ich sterownika).
Czy da się zmniejszyć emisję spalin w samochodzie?
Tak, oczywiście. Tylko w niektórych przypadkach będzie to bardzo kosztowne.
• Remont starego silnika, który zużywa olej silnikowy, może być na tyle kosztowny, że nie będzie mieć finansowego uzasadnienia. Taniej wyjdzie zakup innego silnika albo innego auta używanego.
• Wymiana układu wtryskowego w silnikach Common Rail może pociągnąć za sobą wydatek wielu tysięcy złotych.
• Konieczność montażu nowego filtra DPF może również wymagać wielu tysięcy złotych. Na szczęście na rynku są tańsze zamienniki filtrów DPF, warto ich poszukać.
• To samo dotyczy katalizatorów. Oryginalny katalizator może kosztować kilka tysięcy złotych, ale jego zamiennik (katalizator uniwersalny) można kupić za kilkaset złotych.
• W innych przypadkach czasami wystarczy wymiana sondy lambda za ok. 150 zł.
Jak zawsze – warto zacząć od dokładnej diagnostyki, potem oszacować koszt naprawy i dopiero wtedy działać.
Co zrobić, gdy diagnosta zatrzyma dowód rejestracyjny z powodu przekroczenia normy emisji spalin?
Kierowca ma 14 dni na naprawę i powtórne badanie kontrolne. W trakcie tych 14 dni ma prawo poruszać się autem w drodze na naprawę i do SKP. Jeśli kierowca nie zmieści się w tym czasie, to traci prawo do jazdy po drogach publicznych. Teoretycznie auto musi trafić do warsztatu i potem do SKP na lawecie. W przeciwnym razie można otrzymać bardzo wysoki mandat (nawet 5000 zł).
W przypadku konieczności przeprowadzenia poważnej naprawy warto sobie darować 14 – dniowy okres na naprawę i powtórne badanie kontrolne. Lepiej skoncentrować się na znalezieniu dobrego mechanika i zebraniu części, które znajdują się w granicach możliwości finansowych kierowcy. Regeneracja wtryskiwaczy, czy sprowadzenie zamiennika filtra DPF lub katalizatora może potrwać. A do tego trzeba jeszcze zarezerwować miejsce u mechanika. Kto się spieszy, ten płaci podwójnie.
Michał Lisiak